Ouderdomsvlekken

Heb je bruine, rode of ruwe vlekjes op je huid die er met de jaren bij zijn gekomen? Dan gaat het waarschijnlijk om ouderdomsvlekken. Ze zijn heel gewoon en altijd goedaardig, maar ze kunnen er soms uitzien als iets ernstiger. Op deze pagina lees je wat ouderdomsvlekken precies zijn, hoe je de verschillende soorten herkent, wanneer je een arts raadpleegt en wat je eraan kunt doen.

Wat zijn ouderdomsvlekken?

Ouderdomsvlekken zijn vlakke of licht verheven verkleuringen van de huid die ontstaan door een plaatselijke ophoping van melanine, het pigment dat de huid haar kleur geeft. Ze verschijnen vaker naarmate je ouder wordt, omdat de huid dan minder goed in staat is om melanineproductie te reguleren na blootstelling aan UV-straling.

Ze worden ook wel levervlekken of zonnevlekken genoemd, hoewel ze niets met de lever te maken hebben. De medische term voor de meest voorkomende variant is lentigo senilis of lentigo solaris. Ouderdomsvlekken komen voor bij bijna iedereen boven de 50 jaar, maar ze kunnen al eerder verschijnen als je huid veel zon heeft gekregen.

Hoe zien ouderdomsvlekken eruit?

Ouderdomsvlekken zijn vlak, scherp begrensd en egaal van kleur. Ze variëren in grootte van een paar millimeter tot zo'n twee centimeter. Ze steken niet uit boven de huid en geven normaal gesproken geen jeuk of pijn. Ze verschijnen het vaakst op plekken die veel zon hebben gehad: het gezicht, de handen en handrug, de onderarmen, het décolleté, de schouders en de benen.

Qua kleur lopen ze uiteen van lichtbruin tot donkerbruin of zelfs vrijwel zwart. Er bestaan ook rode en witte varianten, die hieronder apart worden beschreven.

Soorten ouderdomsvlekken

Niet alle ouderdomsvlekken zijn hetzelfde. Er bestaan meerdere soorten met een eigen uiterlijk en achtergrond. De accordion hieronder toont de belangrijkste typen.

Hoe ontstaan ouderdomsvlekken?

De belangrijkste oorzaak is langdurige blootstelling aan UV-straling. UV-licht beschadigt het DNA in huidcellen en maakt de pigmentcellen (melanocyten) overactief. Die produceren vervolgens plaatselijk meer melanine, wat zichtbaar wordt als een donkere vlek. Dat proces bouwt zich over jaren op — de vlekken zijn het resultaat van jarenlange blootstelling, niet van één zondag in de tuin.

Naast zon spelen ook erfelijke aanleg, leeftijd en hormonale schommelingen een rol. Mensen met een lichte huid en mensen die vroeg in hun leven veel zon hebben gehad, krijgen ouderdomsvlekken eerder en vaker. Ook het gebruik van een zonnebank verhoogt het risico, omdat UV-A-straling dezelfde pigmentreactie uitlokt als zonlicht.

Ouderdomsvlek of melanoom?

Een ouderdomsvlek ziet er soms vergelijkbaar uit als een melanoom, de meest agressieve vorm van huidkanker. Het verschil is belangrijk, want bij melanoom telt vroege opsporing. De ABCDE-regel helpt je om verdachte vlekken te herkennen.

Een ouderdomsvlek verandert niet of nauwelijks. Als een vlek in korte tijd groeit, van kleur verschiet of begint te jeuken of bloeden, is dat reden om naar de huisarts te gaan. Meer informatie over het herkennen van melanoom vind je op de pagina over melanoom.

Wanneer naar de huisarts?

Ouderdomsvlekken hoef je niet te laten controleren als ze er al jaren hetzelfde uitzien en je er geen last van hebt. Ga wel naar de huisarts als je een van de volgende dingen opmerkt.

Ouderdomsvlekken behandelen

Je hoeft ouderdomsvlekken niet te behandelen. Als je ze cosmetisch storend vindt, zijn er meerdere opties, elk met hun eigen voor- en nadelen. Laat je altijd eerst adviseren door een huisarts of huidtherapeut voordat je een behandeling kiest.

Zelfzorg en voorkomen

Zonnebescherming is het effectiefste middel om nieuwe ouderdomsvlekken te voorkomen en bestaande vlekken niet donkerder te laten worden. Gebruik dagelijks een zonnebrandcrème met SPF 30 of hoger, ook in de winter en bij bewolkt weer. UV-straling dringt door wolken heen.

Wil je bestaande vlekken zelf aanpakken, dan zijn glycolzuurexfolianten een optie voor oppervlakkige pigmentatie. Wees voorzichtig als je een gevoelige huid hebt en test altijd eerst op een klein plekje. Sommige mensen proberen citroensap of appelciderazijn, maar die kunnen irritatiereacties geven zonder betrouwbaar resultaat. Lees voor meer context de pagina's over bruine vlekken op de huid en hyperpigmentatie.

Voor aanvullende informatie over verwante huidreacties, bekijk ook de pagina's over sproeten, moedervlekken en actinische keratose. Als je rode vlekken op de benen of het gezicht ziet die niet overeenkomen met de beschrijvingen hierboven, lees dan ook de pagina over rode vlekken na het zonnen.