Lentigo maligna is een voorstadium van huidkanker dat ontstaat door jarenlange zonneschade. Het gaat om een bruine vlek in je gezicht die langzaam groter wordt en steeds grilligere randen krijgt. Op deze pagina lees je wat de aandoening precies is, hoe je het herkent, hoe de diagnose wordt gesteld en welke behandelingen er zijn.
Wat is lentigo maligna?
Lentigo maligna (ook wel de ziekte van Dubreuilh) is een langzaam groeiende vlek die bestaat uit beschadigde pigmentcellen in de buitenste huidlaag. Maligna betekent kwaadaardig, omdat de vlek zich in de loop van jaren kan ontwikkelen tot een lentigo maligna melanoom. Dat is het stadium waarbij de tumorcellen door de diepere huidlaag groeien en uitzaaiing mogelijk wordt.
Lentigo maligna is een voorstadium van huidkanker. De afwijkende cellen zitten uitsluitend in de opperhuid, de buitenste huidlaag. Zolang dat zo blijft, is er geen risico op uitzaaiing. Artsen adviseren toch altijd om het te laten behandelen.
4 op de 100.000Nederlanders krijgen elk jaar lentigo maligna
60+Lentigo maligna komt het vaakst voor boven de 60 jaar
2-5%Geschatte kans dat een lentigo maligna uitgroeit tot een melanoom
Hoe ziet het eruit?
Een lentigo maligna is een grillig gevormde, onregelmatig gekleurde vlek met onscherpe randen. De kleur varieert van lichtbruin tot donkerbruin, grijs of bijna zwart. Soms zitten er meerdere tinten in dezelfde vlek. De vlek is vaak al jarenlang aanwezig voordat iemand veranderingen opmerkt. De grootte is wisselend maar regelmatig groter dan 1 centimeter. Het geeft zelden pijn of jeuk. In de huid rondom de vlek zijn vaak tekenen van zonneschade te zien, zoals dunne huid en zichtbare kleine adertjes.
Vroege kenmerken van lentigo maligna
- Een bruine vlek die al jaren aanwezig is maar langzaam van kleur of vorm verandert
- De randen worden onregelmatiger of onscherper
- De kleur wordt ongelijkmatiger: meerdere bruintinten of grijze plekjes in dezelfde vlek
- Geen pijn of jeuk in de meeste gevallen
Typische locaties op het lichaam
- Wangen en voorhoofd (meest voorkomend)
- Nek en slapen
- Onderarmen en handrug
- Oorschelpen
Tekenen die extra aandacht vragen
- Er verschijnt een dikker of harder plekje in de vlek
- Een deel van de vlek puilt iets uit
- Er ontstaat een wond of korstje zonder duidelijke reden
- De vlek groeit opeens sneller dan voorheen
Wie loopt kans op lentigo maligna?
Lentigo maligna ontstaat door langdurige blootstelling aan UV-straling. De aandoening komt voor bij een huid die jarenlang veel aan de (felle) zon is blootgesteld geweest. Enkele factoren vergroten de kans:
- Je hebt een licht huidtype: mensen met weinig pigment lopen meer kans op zonneschade. Weet je niet welk huidtype je hebt? Bekijk het Fitzpatrick huidtype overzicht.
- Je bent ouder dan 60 jaar: zonneschade bouwt zich een leven lang op voordat een vlek verschijnt.
- Je hebt of had een buitenberoep: dagelijkse blootstelling zonder bescherming telt zwaar mee.
- Je hebt vroeger flinke zonnebrand gehad: eerdere verbranding is een risicofactor.
Roken verhoogt de kans niet.
- Je hebt een bruine of grijze vlek in het gezicht die langzaam verandert of groter wordt
- De randen van de vlek worden geleidelijk onregelmatiger of onscherper
- Er zitten meerdere kleuren in de vlek, zoals lichtbruin, donkerbruin, zwart of grijs
- Er verschijnen kleine knobbeltjes of verdikkingen in een bestaande vlek
- Je maakt je zorgen over een vlek die verandert van uiterlijk
Lentigo maligna en lentigo solaris: wat is het verschil?
Een lentigo maligna kan lijken op een lentigo solaris, de goedaardige bruine ouderdomsvlek die veel mensen op hun huid hebben. Er bestaan geen aanwijzingen dat een lentigo solaris kan uitgroeien tot een lentigo maligna. Toch zijn de twee soms lastig te onderscheiden. Laat altijd een arts kijken als je twijfelt over een vlek die van kleur of vorm verandert.
| Kenmerk | Lentigo maligna | Lentigo solaris |
|---|
| Aard | Voorstadium van huidkanker | Goedaardig |
| Kleur | Ongelijkmatig: meerdere tinten bruin, grijs of zwart | Egaal lichtbruin |
| Randen | Grillig en onscherp | Vrij regelmatig |
| Groei | Verandert langzaam over jaren | Stabiel |
| Behandeling nodig | Ja, altijd | Nee |
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Een dermatoloog of huisarts kan op basis van de kleur, vorm en locatie van de vlek al vermoeden of het om een lentigo maligna gaat. Met een dermatoscoop, een speciaal vergrootglas met verlichting, kan de arts details zien die met het blote oog niet zichtbaar zijn en de vlek beter beoordelen.
De definitieve diagnose stelt de arts door een huidbiopt te nemen: een klein stukje huid wordt onder plaatselijke verdoving verwijderd en onderzocht door een patholoog. Die beoordeelt of de diagnose gesteld kan worden en of er al een melanoom in de vlek is ontstaan. Is de vlek klein genoeg, dan kan de arts soms ook kiezen om de hele vlek in een keer te verwijderen voor onderzoek.
Controleer bekende vlekken regelmatig op veranderingen in kleur, vorm of grootte. Gebruik de ABCDE-regel: Asymmetrie, onregelmatige Begrenzing, ongelijkmatige Kleur, Diameter groter dan 6 mm, en Evolutie (verandering in de tijd). Voldoet een vlek aan een of meer van deze punten? Ga dan naar je huisarts.
Lentigo maligna geeft vaak geen pijn of jeuk. Dat maakt zelfonderzoek extra belangrijk: verandering is het vroegste signaal dat je zelf kunt opmerken.
Wat zijn behandeling opties?
Volgens de Nederlandse richtlijn is wegsnijden de eerste keuze van behandeling voor bijna alle vormen van lentigo maligna. De arts snijdt de vlek weg met een randje van meestal 5 millimeter gezonde huid als veiligheidsmarge. De verwijderde huid gaat naar een patholoog die controleert of alle aangetaste cellen weg zijn.
Bij een groot of lastig gelegen plekje in het gezicht kan de arts kiezen voor micrografisch gecontroleerde chirurgie. Daarbij worden de snijranden per laag gecontroleerd en gaat zo min mogelijk gezonde huid verloren. Als opereren niet mogelijk is vanwege de omvang of locatie van de vlek, zijn er alternatieven:
| Behandeling | Hoe het werkt | Wanneer geschikt |
|---|
| Wegsnijden (excisie) | Vlek wordt met randje gezonde huid verwijderd. Micrografische techniek is mogelijk voor locaties in het gezicht. | Eerste keuze bij bijna alle locaties |
| Bestraling (radiotherapie) | Meerdere sessies bestraling over enkele weken | Als opereren niet mogelijk is door locatie of omvang |
| Imiquimod crème | Stimuleert het eigen afweersysteem en ruimt kwaadaardige cellen op. Dagelijks aanbrengen gedurende minimaal 3 maanden. Bij circa 77% effectief. | Als alternatief bij kleine vlekken of bij contra-indicatie voor operatie |
| Bevriezen (cryotherapie) | Vloeibare stikstof bevriest de vlek twee keer | Minder effectief dan excisie of bestraling. Alleen bij uitzondering toegepast. |
Wat kun je zelf doen?
Na een behandeling blijft de onderliggende zonneschade in de huid aanwezig. Bescherming helpt om nieuwe vlekken te voorkomen en de kans op terugkeer te verkleinen.
- ✓ Bescherm je huid dagelijks met zonnebrandcrème factor 30 of hoger, ook op bewolkte dagen
- ✓ Draag een hoed met brede rand bij langdurig verblijf buiten
- ✓ Controleer je huid maandelijks zelf op veranderingen bij bekende vlekken
- ✓ Ga naar je huisarts als een vlek verandert van vorm, kleur of grootte
- ✕ Wachten met een arts bezoeken als je twijfelt over een veranderende vlek
- ✕ Een zonnebank gebruiken: UV-straling bouwt dezelfde huidschade op als buitenzon
- ✕ Zonnebrandcrème overslaan buiten het zomerseizoen of op bewolkte dagen
- ✕ Zelf een vlek proberen te verwijderen of er aan te prutsen
Lentigo maligna melanoom: wanneer wordt het gevaarlijk?
Een lentigo maligna is op zichzelf geen huidkanker. Zolang de aangetaste cellen zich in de opperhuid bevinden, is er geen risico op uitzaaiing. Als de cellen door de grenslaag tussen opperhuid en diepere huidlaag groeien, verandert de situatie: de tumor is dan een een huidkanker. Op dat moment gedraagt het zich als een melanoom, met kans op uitzaaiing naar lymfklieren en andere organen.
Tekenen van een mogelijke overgang zijn verdikkingen, knobbeltjes of wondjes in een bestaande vlek. Bij deze signalen is een bezoek aan de dermatoloog noodzakelijk. Meer informatie over andere vormen van huidkanker lees je op de pagina's over basaalcelcarcinoom, plaveiselcelcarcinoom en morbus bowen.
Prognose
De prognose voor lentigo maligna is gunstig als de vlek op tijd wordt herkend en behandeld. Het vlekje groeit langzaam en is soms tientallen jaren aanwezig voordat er veranderingen optreden. De kans dat een lentigo maligna in de loop van het leven uitgroeit tot een melanoom wordt geschat op 2 tot 5 procent.
Na behandeling kan de vlek soms terugkomen, met name aan de randen van het behandelde gebied. Houd de behandelde plek en de omgeving regelmatig in de gaten. Een nieuwe of veranderende vlek in de buurt van het behandelde gebied bespreek je altijd met je huisarts of dermatoloog.
Een lentigo maligna is ook een signaal dat er zonneschade in de huid aanwezig is. Na een diagnose loop je meer kans op andere aandoeningen door zonneschade, zoals actinische keratose of morbus bowen. Bescherming blijft daarna altijd van belang.
Veelgestelde vragen
Is lentigo maligna gevaarlijk?
Lentigo maligna is een voorstadium van huidkanker, geen huidkanker zelf. De afwijkende cellen zitten in de buitenste huidlaag. Zolang de cellen niet dieper groeien, is er geen risico op uitzaaiing. Artsen raden behandeling toch altijd aan, omdat de kans bestaat dat de vlek zich tot een melanoom ontwikkelt.
Wat is het verschil tussen lentigo maligna en lentigo maligna melanoom?
Bij lentigo maligna zitten de afwijkende cellen uitsluitend in de opperhuid. Bij lentigo maligna melanoom zijn de cellen door de diepere huidlaag gegroeid en bestaat er kans op uitzaaiing. Een patholoog stelt dit onderscheid vast via een huidbiopt.
Kan lentigo maligna terugkomen na behandeling?
Ja, dat kan. Een deel van de mensen ziet de vlek na behandeling terugkomen, vaak aan de rand van het behandelde gebied. Controleer de behandelde plek en de omgeving regelmatig. Merk je een verandering op? Bespreek dat dan met je huisarts of dermatoloog.
Is lentigo maligna besmettelijk?
Nee, lentigo maligna is niet besmettelijk. De aandoening ontstaat door schade aan je eigen huidcellen door de zon en kan niet van persoon tot persoon worden overgedragen.
Hoe lang duurt het voordat lentigo maligna een melanoom wordt?
Dat verschilt per persoon en is niet te voorspellen. Lentigo maligna groeit langzaam en blijft in sommige gevallen jarenlang stabiel. Regelmatige controle door een arts verkleint het risico dat een eventuele doorgroei gemist wordt.
Heb je na het lezen nog vragen of andere bruine vlekken op de huid? Bespreek ze met je huisarts of dermatoloog.
Wat ook relevant kan zijn
