Heb je een ruw, langzaam groeiend wit plekje op je huid dat niet vanzelf verdwijnt? Dan kan het gaan om plaveiselcelcarcinoom, een vorm van witte huidkanker die ontstaat in de bovenste huidlaag. Je vindt het vaakst op zonbelichte plekken zoals het gezicht, de hoofdhuid, de neus, de armen en de benen. Op deze pagina lees je hoe je het herkent, wat de oorzaken zijn, hoe de diagnose wordt gesteld en welke behandelingen er zijn.
15.000Nederlanders krijgen jaarlijks de diagnose plaveiselcelcarcinoom
60+De meeste mensen zijn bij diagnose 60 jaar of ouder
4 op 100Mensen waarbij het plaveiselcelcarcinoom uitzaait naar andere organen
Wat is plaveiselcelcarcinoom?
Plaveiselcelcarcinoom is een kwaadaardig plekje in de opperhuid, de buitenste huidlaag. Het ontstaat wanneer plaveiselcellen, de platte cellen die de opperhuid opbouwen, kwaadaardig worden door jarenlange UV-schade. In de volksmond heet deze vorm van huidkanker ook wel witte huidkanker of plaveiselkanker. Het is de tweede meest voorkomende vorm van huidkanker in Nederland, na het basaalcelcarcinoom.
Plaveiselcelcarcinoom groeit langzamer dan een melanoom, maar het kan uitzaaien als het te lang onbehandeld blijft. Dat maakt vroege herkenning en behandeling de sleutel tot een goede afloop. Bij de meeste mensen geneest het volledig na behandeling door een dermatoloog.
Hoe herken je plaveiselcelcarcinoom?
Een plaveiselcelcarcinoom begint als een kleine, harde bult of een ruwe plek die langzaam groter wordt. De kleur is meestal roze of lichtrood. De bovenkant kan schilferig zijn, korstjes vormen of in het midden overgaan in een wondje dat niet geneest. Soms bloedt het plekje spontaan of bij aanraking. Pijn of jeuk komt voor, maar het plekje kan ook volledig klachtenvrij zijn. Kenmerkend is dat het niet geneest en niet verdwijnt.
Hoofd, gezicht en hoofdhuid
- Een ruw, schilferig bultje op het voorhoofd, de wang, de slaap of het oor
- Een knobbeltje op de hoofdhuid dat niet verdwijnt, soms moeilijk zichtbaar onder het haar
- Een plekje op de oorschelp dat een wond vormt en niet geneest
- Een harde, groeiende plek op het hoofd die lijkt op een wrat maar niet weggaat
Neus en lippen
- Een ruwe, verdikte plek op de neus of de neusvleugel
- Een witte of lichtgekleurde plek op de lip die dikker en schilferig wordt. Lees ook over actinische cheilitis, een voorstadium van huidkanker op de lip door zonneschade
- Een zweertje op de lip dat niet geneest bij normaal gebruik van lippenbalsem
Armen en handen
- Een ruw, knobbelig plekje op de handrug of de onderarm dat maandenlang aanhoudt
- Een schilferige plek op de bovenarm die niet reageert op hydraterende crème
- Korstjes die na krabben terugkomen op dezelfde plek op de arm
Benen en onderbeen
- Een plekje op het scheenbeen of het onderbeen dat groeit en niet geneest
- Een langdurige wond bij mensen met een been met slechte doorbloeding of een oud litteken van een brandwond
- Schilferige plekken op het bovenbeen of de knieholte die jarenlang in de zon zijn geweest
Oorzaken en risicofactoren
De meest voorkomende oorzaak is jarenlange blootstelling aan UV-straling van de zon of zonnebank. UV-straling beschadigt het DNA in de huidcellen. Die schade bouwt zich een leven lang op voordat er een tumor zichtbaar wordt. Niet iedereen met veel zonblootstelling krijgt plaveiselcelcarcinoom, maar bepaalde factoren verhogen de kans aanzienlijk.
- Licht huidtype: mensen met weinig pigment hebben minder bescherming tegen UV-stralen. Weet je niet welk huidtype je hebt? Bekijk het Fitzpatrick huidtype overzicht.
- Leeftijd boven de 60 jaar: UV-schade bouwt tientallen jaren op voordat een tumor zichtbaar wordt.
- Afweer onderdrukkende medicijnen: wie medicijnen gebruikt na een orgaantransplantatie of bij andere aandoeningen, loopt een fors hogere kans op plaveiselcelcarcinoom.
- Langdurige wonden of bestraalde huid: wonden die lang niet genezen, brandwondlittekens en plekken die in het verleden zijn bestraald, kunnen een plaveiselcelcarcinoom ontwikkelen.
- Bepaalde virussen: het humaan papillomavirus speelt een rol, met name bij plekken in het geslachtsgebied.
- Roken: tabaksrook vergroot de kans op plaveiselcelcarcinoom op de lippen en in de mondholte.
- Chemische stoffen: langdurig contact met arseen verhoogt de kans.
Zonnebank vergroot hetzelfde risicoEen zonnebank geeft UV-straling af die dezelfde huidschade opbouwt als de zon. Gebruik je de zonnebank regelmatig? Dan telt die schade op bij wat je al hebt opgelopen buiten. Lees meer over veilig zonnen en hoe je je huid het beste beschermt.
Voorstadium van plaveiselcelcarcinoom
Plaveiselcelcarcinoom ontstaat lang niet altijd direct. Twee huidaandoeningen gelden als voorstadium en kunnen na verloop van jaren overgaan in huidkanker.
Actinische keratose is een ruw, schilferig plekje op zonbelichte huid. Het is nog geen kanker, maar onbehandeld heeft een plekje een kans om in de loop van jaren door te groeien tot plaveiselcelcarcinoom. Morbus bowen gaat dieper in de huid en is een verder gevorderd voorstadium. Beide zijn goed behandelbaar als ze op tijd worden opgemerkt.
Een ruw, schilferig of knobbelig plekje dat langer dan drie weken aanwezig is en niet verbetert, laat je door een arts beoordelen.
Zowel actinische keratose als morbus bowen kunnen er in het begin onschuldig uitzien. Vroege behandeling voorkomt dat een voorstadium uitgroeit tot plaveiselcelcarcinoom.
Hoe stelt een arts de diagnose?
Een huisarts of dermatoloog kan op het oog al vermoeden of het om plaveiselcelcarcinoom gaat. Bij een verdacht plekje verwijst de huisarts je door naar een dermatoloog. Die bekijkt de huid en neemt zo nodig een huidbiopt: onder plaatselijke verdoving wordt een klein stukje huid afgenomen dat een patholoog onder de microscoop beoordeelt. Tegelijk controleert de dermatoloog de lymfeklieren in de buurt van het plekje op vergroting.
Huisarts
Begin bij de huisarts. Die beoordeelt het plekje en verwijst je door naar een dermatoloog als er reden is voor verder onderzoek.
Huidbiopt
Onder plaatselijke verdoving wordt een klein stukje huid afgenomen. Een patholoog onderzoekt dit weefsel om de diagnose te bevestigen of uit te sluiten.
Lymfekliercontrole
De dermatoloog voelt de lymfeklieren rondom het plekje om te beoordelen of een vergroting op uitzaaiing kan wijzen.
Huidinspectie
Tegelijk bekijkt de arts de rest van je huid op andere verdachte plekken of voorstadia van huidkanker.
Behandeling van plaveiselcelcarcinoom
De meest gebruikte behandeling is chirurgische verwijdering. De dermatoloog snijdt het plaveiselcelcarcinoom weg met een rand gezonde huid eromheen, zodat de kans groot is dat alles is verwijderd. Het weggesneden stukje gaat altijd naar de patholoog. Blijkt het plekje niet helemaal weg? Dan volgt een nabehandeling.
| Behandeling | Hoe het werkt | Wanneer toegepast |
|---|
| Chirurgische verwijdering | Het plekje wordt weggesneden met een rand gezonde huid. Het weefsel gaat naar de patholoog. | Eerste keuze bij vrijwel alle plaveiselcelcarcinomen |
| Mohs-chirurgie | Het plekje wordt laag voor laag verwijderd en per laag direct onderzocht. Zo gaat zo min mogelijk gezonde huid verloren. | Bij plekken in het gezicht of op plekken met weinig extra huid |
| Bestraling (radiotherapie) | Meerdere behandelingen waarbij straling de tumorcellen vernietigt. | Als chirurgie niet mogelijk is door de locatie of omvang van het plekje |
| Immunotherapie of systemische medicijnen | Medicijnen die het afweersysteem activeren of de tumor rechtstreeks aanpakken. | Bij uitzaaiingen of een plekje dat te groot is voor chirurgie |
Nacontrole na behandeling
Na een geslaagde behandeling blijf je 5 jaar lang onder controle bij de dermatoloog. Bij elke controle kijkt de arts of het plaveiselcelcarcinoom niet teruggekomen is en of er geen nieuwe plekjes zijn verschenen. Ook let de arts op eventuele voorstadia van huidkanker op andere plekken.
Naast de afspraken bij de dermatoloog kun je zelf maandelijks je huid controleren. Let op het behandelde gebied en de lymfeklieren in de buurt. Voel je een zwelling of zie je een nieuwe plek? Neem dan contact op met je huisarts of dermatoloog zonder te wachten op je volgende afspraak.
- Er een zwelling ontstaat rondom het litteken of in de omliggende lymfeklieren
- Het plekje terugkomt op of naast het litteken
- Je een nieuwe, verdachte plek ziet op de huid die niet geneest
- Een bestaande plek snel groeit of pijnlijk wordt
- Je medicijnen gebruikt die je afweer onderdrukken en je een verandering op je huid opmerkt
Vooruitzichten
De prognose bij plaveiselcelcarcinoom is goed als het plekje op tijd wordt behandeld. Bij de meeste mensen kan de dermatoloog het volledig wegsnijden en is er daarna geen verdere behandeling nodig. Bijna iedereen geneest na een vroege behandeling volledig.
Bij een kleine groep, ongeveer 4 op de 100 mensen, zaait het plaveiselcelcarcinoom uit. Dat gaat het vaakst via de lymfeklieren. Als er uitzaaiingen zijn, is een uitgebreidere behandeling nodig. Bij uitzaaiingen naar andere organen verandert de situatie ingrijpend, maar dit is gelukkig zeldzaam. Vergeleken met een melanoom zijn de vooruitzichten bij plaveiselcelcarcinoom bij vroege ontdekking over het algemeen gunstiger.
Wat kun je zelf doen?
Zonbescherming en regelmatige huidcontrole zijn de twee manieren waarop je zelf het meeste kunt bijdragen. Gebruik zonnebrandcrème met minimaal factor 30 op alle blootgestelde plekken, ook op je hoofdhuid, oren en lippen, en ook buiten het zomerseizoen.
- ✓ Smeer dagelijks zonnebrandcrème factor 30 of hoger op gezicht, oren, handen en nek, ook op bewolkte dagen
- ✓ Draag een hoed met brede rand en UV-werende kleding bij langdurig verblijf buiten
- ✓ Controleer je huid maandelijks zelf op nieuwe of veranderende plekjes
- ✓ Ga naar de huisarts als een plekje langer dan drie weken aanwezig is en niet geneest
- ✕ Zonnebanken gebruiken: UV-straling van een zonnebank bouwt dezelfde huidschade op als de zon
- ✕ Wachten met naar de arts gaan als een plekje langer aanhoudt of van uiterlijk verandert
- ✕ Zelf aan een verdacht plekje krabben of het proberen te verwijderen
- ✕ Zonnebrandcrème overslaan buiten het zomerseizoen of op bewolkte dagen
Lees ook wat je kunt doen als je huid verbrand is door de zon en hoe je de schade op de lange termijn beperkt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen plaveiselcelcarcinoom en basaalcelcarcinoom?
Beide zijn vormen van witte huidkanker die door UV-schade ontstaan. Basaalcelcarcinoom groeit langzamer en zaait bijna nooit uit. Plaveiselcelcarcinoom groeit sneller en heeft een iets hogere kans op uitzaaiing, al is die kans voor de meeste mensen klein. Beide zijn goed behandelbaar als ze vroeg worden ontdekt.
Kan plaveiselcelcarcinoom terugkomen na behandeling?
Ja, een behandeld plaveiselcelcarcinoom kan terugkomen op dezelfde plek of elders op de huid. Daarom duurt de nacontrole bij de dermatoloog 5 jaar. Maandelijkse zelfcontrole helpt om terugkeer vroeg op te sporen.
Hoe snel groeit plaveiselcelcarcinoom?
Plaveiselcelcarcinoom groeit langzaam, maar sneller dan basaalcelcarcinoom. Een plekje dat maanden onbehandeld blijft, kan dieper in de huid doordringen en de kans op uitzaaiing vergroot. Laat een verdacht plekje altijd tijdig beoordelen door de huisarts.
Is een kwaadaardige wrat hetzelfde als plaveiselcelcarcinoom?
Soms worden plekken die op een wrat lijken maar blijven groeien in verband gebracht met plaveiselcelcarcinoom. Een bijzondere variant, het keratoacanthoom, groeit snel maar kan na verloop van maanden ook krimpen. Omdat het onderscheid zelfs onder de microscoop lastig is, behandelen artsen keratoacanthomen als een milde vorm van plaveiselcelcarcinoom.
Wanneer ga ik naar de huisarts?
Ga naar de huisarts als je een plekje hebt dat langer dan drie weken aanwezig is, niet geneest, groeit, bloedt of van uiterlijk verandert. Heb je eerder plaveiselcelcarcinoom gehad? Dan is een laagdrempelig contact bij nieuwe veranderingen op je huid verstandig.
Is plaveiselcelcarcinoom erfelijk?
Soms speelt erfelijke aanleg een rol. Komt plaveiselcelcarcinoom of andere huidkanker vaker voor in jouw familie? Vertel dit aan je huisarts. Bij een familiaire belasting kan vaker huidcontrole verstandig zijn.
Wil je meer weten over andere vormen van huidschade of huidkanker door de zon? Hieronder vind je gerelateerde pagina's.
Wat ook relevant kan zijn
