Heb je al langere tijd last van droge, schilferige of ruw aanvoelende lippen die niet beter worden met lippenbalsem? Dan kan er sprake zijn van actinische cheilitis. De aandoening ontstaat door jarenlange blootstelling aan de zon en wordt beschouwd als een voorstadium van huidkanker op de lip. Op deze pagina lees je wat actinische cheilitis is, welke klachten erbij horen, hoe het behandeld wordt en hoe je de lippen beschermt.
Wat is actinische cheilitis?
Actinische cheilitis is een aandoening van de lip die ontstaat door langdurige, opgestapelde blootstelling aan UV-straling van de zon. Het is in feite een variant van actinische keratose van de huid, maar dan specifiek op de lippen. De onderlip is in verreweg de meeste gevallen aangedaan, omdat die het meeste zonlicht opvangt.
De aandoening staat bekend onder drie namen die allemaal naar hetzelfde verwijzen: actinische cheilitis, cheilitis actinica en actinische cheilose. In de medische literatuur kom je alle drie tegen. Als je arts het over cheilitis actinica of actinische cheilose heeft, gaat het over precies dezelfde aandoening.
Symptomen van actinische cheilitis
De klachten beginnen vaak sluipend en worden langzaam duidelijker. In het begin is er weinig meer dan een gevoel van droge, rauwe lippen. Later worden de veranderingen zichtbaarder en voelbaar voor de lip zelf.
Veelvoorkomende klachten
- Droge, schilferige lippen die niet reageren op lippenbalsem
- Ruw, korrelig of zanderig aanvoelende huid op de lip
- Verdikking van het lipweefsel
- Witte of witgele verdikte vlekken op de lip
- Korstjes of kleine zweertjes die telkens terugkeren
Minder vaak voorkomende klachten
- Brandend of tintelend gevoel op de lip
- Vervagende grens tussen het lippenrood en de omliggende huid
- Zwelling of roodheid van de lip
- Pijnlijke gevoeligheid bij aanraken
Wie loopt meer risico?
Actinische cheilitis ontstaat niet na een enkel dagje buiten. De aandoening is het gevolg van jarenlange, opgestapelde zonschade op de lip. Bepaalde factoren verhogen de kans dat iemand de aandoening ontwikkelt.
90%Van de gevallen betreft de onderlip, omdat die het directe zonlicht het meest opvangt
6-10%Van de onbehandelde gevallen gaat uiteindelijk over in een kwaadaardige tumor op de lip
40+De aandoening treft vooral mensen van middelbare leeftijd en ouder die jarenlang buiten werkten
- Licht huidtype (type I of II): de huid beschermt zichzelf minder goed tegen UV-stralen
- Mannelijk geslacht: mannen met buitenberoepen zijn vaker aangedaan dan vrouwen
- Jarenlang buiten werken zonder lippenbescherming, zoals bij bouwvakkers, boeren of zeilers
- Roken: tabak beschadigt het slijmvlies van de lip via een ander mechanisme, bovenop de zonschade
- Verminderde weerstand door ziekte of medicijnen die het afweersysteem onderdrukken
- Langdurig wonen of werken in een zonnig klimaat of op grotere hoogte
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Een huisarts of dermatoloog stelt de diagnose op basis van het uiterlijk van de lip. Omdat actinische cheilitis soms lastig te onderscheiden is van andere aandoeningen, zoals rode of schilferige plekken door de zon of ernstiger afwijkingen, neemt de dermatoloog in twijfelgevallen een klein stukje weefsel (biopt). Dat wordt onderzocht om kwaadaardige cellen uit te sluiten of te bevestigen. Een biopt is ook nodig als de aandoening niet reageert op behandeling.
Schilferende of ruwe lippen worden vaak afgedaan als gewone droge huid of een reactie op koud weer. Toch zijn de klachten bij actinische cheilitis hardnekkig en reageren ze niet op normale verzorging.
Houd veranderingen op de lip goed in de gaten. Zijn ze er al langer dan twee weken en verbeteren ze niet? Laat ze dan beoordelen door een arts.
Behandeling van actinische cheilitis
De behandeling richt zich op het verwijderen of vernietigen van de beschadigde cellen, zodat gezonde cellen die ruimte kunnen innemen. Welke methode de dermatoloog kiest, hangt af van de uitgebreidheid en ernst van de aandoening.
| Behandeling | Hoe het werkt | Aandachtspunten |
|---|
| Cryotherapie | Bevriezing met vloeibare stikstof. Het aangedane gebied wordt twee keer bevroren tot een hard schijfje ijs | Succespercentage tot 96%. Herstel gaat gepaard met pijn, zwelling en korstvorming |
| Efudix crème (5-FU) | Zalf 2 keer per dag aanbrengen gedurende 4 weken op de gehele lip | Bijwerkingen (huid gaat kapot) leiden soms tot voortijdig stoppen |
| Imiquimod crème | 1 keer per dag aanbrengen. 2 weken aan, 2 weken pauze, daarna 2 weken herhalen | Stimuleert de eigen afweer. Vergelijkbare bijwerkingen als Efudix |
| Laserbehandeling | CO2- of Erbium YAG-laser die de beschadigde huidlaag afsloopt | Respons circa 93%. Herstel duurt enkele weken |
| Fotodynamische therapie | Lichtsensitieve stof op de lip, gevolgd door belichting met een speciale lamp | Optie bij uitgebreide vormen. Meerdere sessies kunnen nodig zijn |
| Diclofenac gel | Gel 2 keer per dag aanbrengen gedurende minimaal 6 weken | Zachte optie voor milde gevallen. Langdurig gebruik vereist |
| Chirurgie | Verwijdering van het lippenrood, waarna het slijmvlies naar voren wordt getrokken | Voorbehouden aan ernstige of terugkerende gevallen. Bijna 100% effectiviteit |
Kan actinische cheilitis overgaan in kanker?
Ja. Actinische cheilitis is een voorstadium van plaveiselcelcarcinoom. Bij 6 tot 10 procent van de onbehandelde gevallen gaat de aandoening over in die vorm van huidkanker. Plaveiselcelcarcinoom op de lip verspreidt zich bovendien vaker en sneller naar andere plekken in het lichaam dan wanneer het elders op de huid ontstaat. Vroegtijdige behandeling en regelmatige controle na de behandeling zijn daardoor extra verstandig.
Blijf controleren na de behandelingNa een succesvolle behandeling is actinische cheilitis niet definitief verdwenen. Bij voortdurende blootstelling aan de zon kan nieuwe schade ontstaan. Ga bij nieuwe of terugkerende klachten terug naar de huisarts of dermatoloog voor controle.
Zo bescherm je je lippen
Zonbescherming op de lippen wordt veel minder consequent toegepast dan op de rest van het gezicht. Toch zijn de lippen bijzonder kwetsbaar voor UV-schade. Lees meer over veilig zonnen voor tips over bescherming gedurende het hele jaar.
- ✓ Gebruik dagelijks een lippenbalsem met minimaal factor 30
- ✓ Smeer de lippen opnieuw in na eten, drinken en zwemmen
- ✓ Draag een hoed met een brede rand bij lang verblijf in de buitenlucht
- ✓ Zoek de schaduw op, zeker tussen 12 en 15 uur
- ✕ Lippen overslaan bij het insmeren met zonnebrandcrème
- ✕ Op de lippen likken bij een droog gevoel: dat vergroot de droogheid
- ✕ Een zonnebank gebruiken
- ✕ Wachten met naar de arts gaan als lipklachten langer dan twee weken aanhouden
Let ook op verbrande lippen als vroeg signaal van zonneschade op de lip. Hoe vaker de lippen verbranden, hoe groter de kans op langdurige schade. Bij vervellen na het zonnen geeft je huid aan dat ze overbelast is geweest.
- Je lippen zijn al langer dan twee weken droog, schilferen of voelen ruw aan zonder duidelijke oorzaak
- Je ziet een witte of verdikte plek op de lip die niet verdwijnt
- De lip wordt pijnlijk of gaat bloeden zonder aanwijsbare reden
- Je hebt eerder actinische cheilitis gehad en krijgt nieuwe klachten
- De behandeling met crème of andere middelen geeft na de afgesproken periode geen resultaat
Heb je nog vragen over actinische cheilitis of cheilitis actinica? Hieronder vind je antwoorden op de meest gestelde vragen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen actinische cheilitis, cheilitis actinica en actinische cheilose?
De drie namen verwijzen naar dezelfde aandoening. Actinische cheilitis en cheilitis actinica zijn synoniemen. Actinische cheilose is ook een gangbare term. In de praktijk bedoelen artsen en patiënten met alle drie namen hetzelfde: zonneschade op de lip die een voorstadium van huidkanker is.
Is actinische cheilitis gevaarlijk?
Actinische cheilitis is op zichzelf geen kanker, maar het is wel een voorstadium. Bij 6 tot 10 procent van de onbehandelde gevallen gaat de aandoening over in plaveiselcelcarcinoom op de lip. Behandeling en regelmatige controle zijn daardoor verstandig.
Gaat actinische cheilitis vanzelf over?
Zonder bescherming of behandeling verdwijnt actinische cheilitis niet vanzelf. Doorgaande blootstelling aan de zon vergroot de schade. Met goede zonbescherming en medische behandeling is er in de meeste gevallen een goed resultaat te bereiken.
Hoe lang duurt de behandeling van actinische cheilitis?
Dat hangt af van de gekozen methode. Cryotherapie is een kortdurende ingreep waarbij herstel enkele weken duurt. Efudix crème wordt 4 weken lang gebruikt. Imiquimod wordt over een periode van 4 tot 6 weken ingezet. Een laserbehandeling is eenmalig, maar herstel duurt ook enkele weken.
Hoe voorkom ik actinische cheilitis?
Dagelijks je lippen insmeren met een lippenbalsem met minimaal factor 30 is de meest effectieve preventie. Draag daarnaast een hoed met brede rand en mijd de zon in de heetste uren. Bij mensen die al jarenlang veel in de zon zijn geweest, kan actinische cheilitis ook achteraf nog ontstaan door de al opgebouwde schade.
Ga ik bij actinische cheilitis naar de huisarts of de dermatoloog?
Begin bij de huisarts. Die beoordeelt de lip en verwijst je door als dat nodig is. De dermatoloog doet bij twijfel aanvullend onderzoek, inclusief een biopt als er verdenking is op kwaadaardige afwijkingen.
Heb je twijfels over andere huidveranderingen na jarenlange blootstelling aan de zon? Dan zijn de pagina's over actinische keratose, morbus bowen, basaalcelcarcinoom en lentigo maligna ook nuttig.
Wat ook relevant kan zijn
